Het Vaticaan en de strijd tussen goed, kwaad en rendement

De Vaticaanse bank komt nu met twee indices op basis van katholieke criteria. Daar zitten geen gok- en drankaandelen in, maar die hebben al jaren een eigen VICE-ETF. Hoe zit het met de rendementen? En zijn de indices van de Vaticaanse bank wel zo ethisch?

Vorige week kwam de Vaticaanse bank, officieel bekend als het Istituto per le Opere di Religione (IOR), naar buiten met het bericht dat het in samenwerking met Morningstar twee indices in het leven heeft geroepen; de Morningstar IOR Eurozone Catholic Principles en de Morningstar IOR US Catholic Principles.

De nieuwe indices wijzen beleggers de weg. Bron: ChatGPT.

De benchmarks zijn volgens de bank “opgesteld volgens de beste marktpraktijken en in overeenstemming met katholieke ethische criteria”, wat onder andere inhoudt dat de bank bedrijven uitsluit die ziekenhuizen of klinieken exploiteren waar abortus wordt uitgevoerd, wapens produceren, of een aanzienlijk deel van hun omzet halen uit steenkoolwinning, olie- en gasproductie, kernenergie, gokken, pornografie, tabak of alcohol.

Die laatste paar onderdelen; gokken, pornografie, tabak en alcohol, zo luidt een beurscliché, staan juist bekend als goede investeringen. De verklaring hiervoor is dat veel beleggers deze “zondige” aandelen schuwen, waardoor ze tegen een discount noteren. Wat zondige aandelen daarnaast aantrekkelijk maakt is dat mensen ook als het economisch minder gaat over het algemeen blijven drinken, roken en gokken (misschien wel meer zelfs). Wat betekent dit voor het rendement?

Zonde van het rendement

Een kort Google onderzoek lijkt de theorie dat “zondige” aandelen relatief goed presteren te bevestigen. Zo merkte Robeco in 2017 op dat de aandelen van tabaksbedrijven het ironisch genoeg bij vlagen ook beter hebben gepresteerd dan de farmaceutische bedrijven die kankermedicijnen maken om aan roken gerelateerde ziektes te bestrijden.

Ongetwijfeld aangetrokken tot dit verhaal is eind 2017 de VICE ETF van AdvisorShares in het leven geroepen - onder het motto “Invest in the Vices that People Love”.

Helaas voor investeerders gaat het verhaal sindsdien niet meer op; het rendement per jaar van de VICE ETF steekt met 4,68% heel mager af tegen de 14,34% die de S&P sindsdien heeft gerealiseerd. Dit bevestigt mijn algemene bezwaar tegen thema ETF’s; ze zijn vaak duurder (deze heeft een fee van 0,99%) en worden vaak geïntroduceerd net nadat een thema al zijn beste tijd heeft gehad.

Een Heerlijke backtest

Terug naar het Vaticaan. Hoe ziet het rendement er daar uit, zonder zondige aandelen? De indices zijn volgens de Morningstar website in november 2025 live gegaan, maar de backtest ziet er goed uit. Wat natuurlijk weinig zegt - niet dat ik de Vaticaanse bank hiervan verdenk, maar je kan natuurlijk makkelijk een selectie maken om de backtest te optimaliseren (Nvidia?).

De Morningstar IOR US Catholic Principles (paars), de S&P 500 PR index en de Morningstar IOR Eurozone Catholic Principles sinds 2015. Bron: Morningstar.

Het hogere rendement van de Amerikaanse index komt, net als bij reguliere Amerikaanse indices, doordat er in de Amerikaanse variant veel tech-aandelen voorkomen. Dus ook hier bestaat het risico dat - mocht big tech gaan underperformen - de Vaticaanse VS index het minder gaan doen dan andere indices (alhoewel de meeste indices natuurlijk ook zwaar tech overwogen zijn). Voorlopig worden de zondige aandelen niet gemist in ieder geval.

Top 10 V.S. holdings, bron: Morningstar

Top 10 Eurozone holdings, bron: Morningstar

Een “goed” rendement?

Maar wellicht belangrijker, vanuit ethische perspectief: hoe kan het eigenlijk dat Meta, Amazon en Tesla tot de grootste holdings behoren? Nemen die de kernprincipes “de heiligheid van het menselijk leven, respect voor het menselijk leven, milieubescherming en het bestrijden van verslavingen” wel in acht?

Meta heeft bijvoorbeeld intern resultaten tegengehouden die aantonen dat intensief gebruik van Facebook/Instagram negatieve mentale gezondheidseffecten kan veroorzaken, vooral bij jongeren. Elon Musk steunt openlijk zee rechtse partijen in Europa zoals de AfD in Duitsland en Reform UK in het V.K. en zijn privéleven met meerdere huwelijken en 14 kinderen, deels ook verwerkt buiten die huwelijken, is denk ik ook geen schoolvoorbeeld van Katholieke ethiek. En Amazon heeft een actief anti-vakbondsbeleid en ligt al jaren onder vuur vanwege de arbeidsomstandigheden in distributiecentra. En dat zijn bij lange na niet de enige voorbeelden.

In de Europese index staat ook een naam die op het eerste gezicht niet past: Vinci. Dit grote Franse bouwbedrijf richt zich namelijk uitdrukkelijk wel op kernenergie.

De Vaticaanse Bank lijkt tegen het probleem van veel beleggers in duurzaamheid of ESG aan te lopen; het is moeilijk om bedrijven te vinden die 100% zuiver zijn. En de bedrijven die wel in aanmerking komen zien er qua rendementsperspectieven vaak wat minder aantrekkelijk uit dan bedrijven met een smetje.

Toch vind ik het een goed initiatief van de Vaticaanse bank, omdat het tegemoet komt aan het enige bezwaar dat ik heb tegen passief beleggen. En dat is dat als je bijvoorbeeld een MSCI World Index ETF koopt, je ook belegt in bedrijven waar je wellicht om wat voor reden dan ook bezwaar tegen hebt. Zoals (voor sommigen) wapenbedrijven of sigarettenfabrikanten. Er moeten nog wel ETF’s op komen en wellicht is het wel een idee om de selectiecriteria wat aan te scherpen.

One stock to rule them all

Tot slot is het opvallend dat er één aandeel is dat zowel aan de katholieke principes voldoet en ook in de VICE index is opgenomen: Nvidia. Het is ook het aandeel met de grootste weging in de S&P 500, de NASDAQ en de MSCI World Index. Daarnaast is het ook een van de meest verhandelde aandelen onder actieve beleggers. En de spil in het belangrijkste thema in de (beleggings)wereld nu: AI.

Nvidia komt op 25 februari met de cijfers over 2025 en belangrijker nog, met de verwachtingen voor de komende kwartalen. Dat zal ongetwijfeld indrukwekkend zijn, maar is het goed genoeg in deze toch vrij zenuwachtige markt?

De hele wereld; actief, passief, ethisch en niet ethisch, bidt dat Nvidia niet teleurstelt.